Psikoteknik ile psikiyatri onayı aynı şey mi?
Hayır ve bu ikisi sürekli karıştırılıyor. Psikoteknik değerlendirme, sürüş için gereken dikkat, tepki süresi, algı ve muhakeme becerilerinin bilgisayar destekli test sistemiyle ölçülmesi. Ne olduğunu ve neyi ölçtüğünü psikoteknik nedir sayfamızda anlattık.
Psikiyatri uzmanı muayenesi ise ayrı bir işlem ve ayrı bir sağlık kuruluşunda yapılıyor. İkisi birbirinin yerine geçmiyor; kanun ikisini de istediği durumlarda ikisini birlikte arıyor.
İkisinin karıştırılmasının bir sebebi var: kanun bu iki şartı çoğu zaman aynı cümlede, art arda sayıyor. Aynı cümlede geçen iki şey okuyucunun zihninde tek bir işleme dönüşebiliyor. Oysa farklı yerlerde, farklı kişilerce yapılan iki ayrı işlem.
Bu yazının konusu bu ikinci kısım. Sitemizde psikiyatriden birçok yerde söz ediliyor ama hep başka bir konunun içinde: alkol yazısında alkol için, hız yazısında hız için. Bu sayfada hepsini bir araya topladık.
Kanun psikiyatriyi hangi durumlarda istiyor?
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nu bu gözle taradık. Psikiyatri uzmanı muayenesi, psiko-teknik değerlendirmeyle birlikte yedi ayrı hükümde aranıyor:
- Alkol (48. madde): beş yıl içinde üç veya daha fazla geri alma. Kademeler alkolden ehliyete el koyma yazımızda.
- Hız (51. madde): bir yıl içinde beşinci kez geri alma. Bantlar ve eşikler hız ihlalinde ehliyete el koyma yazımızda.
- Kırmızı ışık (47. madde): bir yıl içinde altı ihlal hâlinde belge iptal ediliyor; kursa başlamadan önce psikiyatri muayenesi de aranıyor.
- Ceza puanı (118. madde): aynı yıl içinde ikinci kez 100 puan. Puan sistemi 100 ceza puanı sayfamızda.
- Drift (67. madde): tek bir ihlal yeterli; belge 60 gün geri alınıyor ve iadesi psikiyatri muayenesine de bağlı.
- Yasak işaret ve cihaz (26. madde): 60 gün geri alma ve iadesinde aynı şart.
- Aday sürücü (Ek 17. madde): belge iptalinden sonra, kursa başlayabilmek için. Aday sürücülük kuralları stajyer ehliyet iptali ve aday sürücülük yazımızda.
Listeye bakınca bir örüntü de görülüyor: psikiyatri muayenesi çoğunlukla tekrarın ya da ağırlığın belirli bir noktayı geçtiği yerde devreye giriyor. Tek bir ihlalin yeterli olduğu durumlar da var, ama onlarda da ihlalin kendisi ağır sayılmış.
Yedisinin ortak noktası şu: hiçbirinde psikiyatri tek başına istenmiyor. Her seferinde psiko-teknik değerlendirmenin yanında, onunla birlikte aranıyor.
Her iade psikiyatri gerektirmiyor
Bu sayfaya gelen kişinin en çok işine yarayacak bilgi muhtemelen bu. Belgesine el konulan herkes psikiyatri muayenesinden geçmiyor; kanun ilk kademelerde başka bir şey istiyor.
Ceza puanında: bir yıl içinde ilk kez 100 puana ulaşan sürücüde belge iki ay geri alınıyor ve eğitim uygulanıyor. Psikiyatri burada yok. İkinci kez 100 puana ulaşıldığında süre dört aya çıkıyor ve psiko-teknik ile psikiyatri devreye giriyor.
Alkolde: beş yıl içinde ikinci kez geri alınan sürücü, sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine tabi tutuluyor. Psikiyatri burada da yok. Üç ve daha fazla geri almada ikisi birlikte aranıyor.
Eğitim ile muayene arasındaki fark yalnız bir adım farkı değil, planlama farkı. Eğitim tek bir sürece bağlıyken, ikinci kademede iki ayrı yerde iki ayrı işlem yapmanız gerekiyor. Bunu önceden bilmek, süre dolduğunda hazırlıksız yakalanmanızı önlüyor.
Yani "ehliyetim alındı, demek ki psikiyatriye de gideceğim" diye düşünmek gerekmiyor. Hangi kademede olduğunuz bunu belirliyor ve kademeyi tahminle değil resmî kayıtlarınızdan öğrenmek gerekiyor.
Kanunun tekrar eden kalıbı ne anlatıyor?
Yedi hükmün hepsinde neredeyse aynı cümle geçiyor: sürücünün psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri uzmanının muayenesinden geçirilerek sürücü belgesi almasına mâni hâli olmadığının anlaşılması şartıyla belge iade ediliyor.
Bu cümlede iki şey var ve ikisi de okuyucu için önemli.
Birincisi "ve" bağlacı. İkisi alternatif değil. Birini yaptırıp diğerini atlamak diye bir seçenek yok; kanun ikisini birlikte istiyor.
Kanunun bu tercihi, aranan şeyin bir derecelendirme olmadığını gösteriyor. Ölçülen ya da sıralanan bir performans yok; bakılan şey, sürücülüğe engel bir durumun bulunup bulunmadığı.
İkincisi aranan şeyin ne olduğu. Kanun bir başarı notundan, bir puandan ya da bir dereceden söz etmiyor. Aranan şey sürücülüğe engel bir hâlin bulunmadığının anlaşılması. Bu ayrım önemli, çünkü sürücülerin bir kısmı bu adımı bir sınav gibi düşünüp gereksiz yere gerginleşiyor.
İkisi nerede yapılıyor, sırası nasıl?
Psiko-teknik değerlendirme, İl Sağlık Müdürlüğü tarafından yetkilendirilmiş merkezlerde yapılıyor; biz o merkezlerden biriyiz ve ruhsat bilgilerimizi numarasıyla birlikte yetki belgemiz sayfasında yayımladık.
Psikiyatri uzmanı muayenesi ise ayrı bir sağlık kuruluşunda yapılıyor. Burada bir sınırı açıkça söyleyelim: biz yalnız psikoteknik değerlendirme kısmını yürütüyoruz. Psikiyatri tarafı için yönlendirme yapmıyor, muayenenin nerede yapılacağına dair tavsiye vermiyoruz. Bu bilinçli bir sınır; bilmediğimiz ve yürütmediğimiz bir süreç hakkında yönlendirme yapmak size fayda değil risk getirir.
Sıraya gelince: kanun ikisinin hangi sırayla yapılacağını belirtmiyor, yalnız ikisinin de istendiğini söylüyor. Uygulamada hangisinin önce yapılacağı başvurduğunuz kuruma göre değişebiliyor. Bu yüzden burada bir sıra dayatmıyoruz; ikisinin de sizden istenip istenmediğini ve hangi sırayla beklendiğini başvuru yapacağınız kurumdan öğrenmeniz en sağlıklısı.
Bize sorabileceğiniz şey psikoteknik tarafının nasıl işlediği: randevu, ölçüm, uzman görüşmesi ve raporlama. Bu tarafta soru işareti bırakmıyoruz.
Bize geldiğinizde sürücü belgeniz elinizdeyse yanınızda getirin. Sonraki adımda hekim, raporun hangi sebeple düzenlendiğini görmek için sürücü belgenizi isteyebiliyor.
İade sürecinin tamamını, hangi belgelerin gündeme geldiğini ve adımların sırasını ehliyet iadesi süreci sayfamızda topladık.
Kaynak ve güncellik
Yukarıdaki yedi durum 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun ilgili maddelerinden derlenmiştir; bir kısmı 7574 sayılı Kanun'la değiştirilen hâliyle yürürlüktedir.
Psikoteknik değerlendirme bir ölçümdür; sonucu önceden söylenemez ve kimse tarafından taahhüt edilemez. Psikiyatri tarafına dair bu sayfada bir süreç anlatımı yoktur, çünkü o süreci biz yürütmüyoruz. Kendi kademenizin ne olduğunu öğrenmenin en doğru yolu resmî kayıtlarınıza bakmak; genel anlatımlar sizin dosyanızı bilmiyor.
Bu yazı Eylül 2026 itibarıyla yürürlükte olan düzenlemelere dayanır; mevzuat değişebilir, güncel durum için resmî kaynakları esas alın.