Hangi hız ihlalleri el koymaya yol açar?
Radar cezası eline geçen sürücülerin çoğu aynı endişeyle arıyor: ehliyetim gidecek mi? Cevap her ceza için aynı değil ve bunu bilmek gereksiz panikten kurtarıyor.
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 51. maddesi, 7574 sayılı Kanun'la tamamen yeniden yazıldı. Yeni hâlinde hız cezası tek bir tutar değil; aşımın büyüklüğüne göre 18 ayrı banda ayrılmış durumda. Kritik olan nokta şu: bu 18 bandın yalnız en üstteki üçünde belgeye el konuluyor. Geri kalan bantlarda yaptırım para cezasıyla sınırlı.
Eşik, yerleşim yeri içinde ve dışında farklı belirlenmiş:
- Yerleşim yeri içinde: belgeye el konulması için aşımın en az 46 km/s olması gerekiyor
- Yerleşim yeri dışında: aynı sonuç için eşik 51 km/s
- Bu eşiklerin altında: belgeye el konulmuyor, yaptırım para cezasıyla sınırlı kalıyor
Yerleşim yeri içinde eşik daha düşük; kanun şehir içi aşımları daha erken bir noktada el koymaya bağlıyor. Aşım miktarı ceza tutanağınızda yazıyor. Sürücülerin bir kısmı tutanağa bakmadan en kötüsünü varsayıyor ve haftalarca gereksiz yere belgesinin gideceğini düşünüyor.
Yani hız cezası almış olmak tek başına belgenizin geri alınacağı anlamına gelmiyor. Belirleyici olan, hız sınırını kaç km/s aştığınız.
El koyma süreleri
Üst bantlara giren ihlallerde süre de tek değil, aşımın büyüklüğüne göre üçe ayrılıyor. Yerleşim yeri içinde:
- 46 ile 55 km/s arası aşım: her seferinde 30 gün
- 56 ile 65 km/s arası aşım: her seferinde 60 gün
- 66 km/s ve üzeri aşım: her seferinde 90 gün
Yerleşim yeri dışında aynı üçlü yapı var, bantlar yukarı kaymış durumda:
- 51 ile 60 km/s arası aşım: her seferinde 30 gün
- 61 ile 70 km/s arası aşım: her seferinde 60 gün
- 71 km/s ve üzeri aşım: her seferinde 90 gün
Bu üç bandın hepsinde para cezası da uygulanıyor; el koyma para cezasının yerine geçmiyor, üstüne ekleniyor. Üst banda giren bir ihlalde iki yaptırım birlikte gündeme geliyor.
Hangi bantta olduğunuzu belirleyen iki şey var: yerleşim yeri içinde mi dışında mı olduğunuz ve sınırı kaç km/s aştığınız. Tutanağınızda aşım miktarını göremiyorsanız, bandınızı tahmine dayandırmak yerine resmî kayıtlarınızdan doğrulamanız daha sağlıklı olur.
Kanun bu süreleri "her seferinde" diye tanımlıyor; yani aynı banda giren her ihlal kendi süresini doğuruyor. Hangi bandda olduğunuzu tahmin etmek yerine ceza tutanağınızdaki aşım miktarına bakmanız, ne kadar süreyle belgenizden ayrı kalacağınızı doğrudan gösterir.
İade için psikoteknik
Psikoteknik değerlendirme bu maddede tek bir yerde karşımıza çıkıyor ve şartı çok belirli. Kanunun ifadesiyle, bu madde kapsamında son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl içerisinde beşinci kez geri alınan sürücü belgeleri, geri alma süresi sonunda sürücünün psiko-teknik değerlendirmeden ve psikiyatri uzmanının muayenesinden geçirilerek iade ediliyor.
Buradaki kelimeye dikkat edin: geri alınan. Sayılan şey ihlal değil, geri alma.
Fark küçük görünüyor ama sonucu tamamen değiştiriyor. Bir yıl içinde beş hız cezası almış olmak bu şartı doğurmuyor. Şartın doğması için o cezaların beşinin de üst bantlardan birine girmiş, yani belgenizin beş kez geri alınmış olması gerekiyor. Alt bantlardan yediğiniz cezalar bu sayıma dahil değil.
Sayımın penceresi de belirli: son ihlalin gerçekleştiği tarihten geriye doğru bir yıl. Takvim yılı değil, hareketli bir pencere. Bugünkü ihlalinizin kaçıncı geri almaya denk geldiğini görmek için o tarihten geriye doğru bir yıla bakmanız gerekiyor.
Beşinci geri almaya ulaşıldığında psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi birlikte aranıyor; kanun ikisini ayrı seçenekler olarak değil, birlikte sayıyor.
"Beş cezada psikoteknik" diye bilen sürücü çok; kanunun aradığı şey bu değil. Kendi durumunuzu sayarken cezaları değil, belgenizin kaç kez geri alındığını sayın.
Beşinci geri almaya ulaşmış bir sürücü için sırada ölçüm var; neyin ölçüldüğünü ve neyin ölçülmediğini psikoteknik nedir sayfasında bulabilirsiniz. Merkeze geldiğinizde kaç saat geçireceğinizi ve hangi adımların olduğunu ise süreç nasıl işler sayfasına bakarak görebilirsiniz.
Cezalar ödenmeden belge geri gelmiyor
Beşinci geri almadan bağımsız, her el koymada geçerli olan bir şart daha var. Kanun, bu madde kapsamında geri alınan sürücü belgelerinin iade edilebilmesi için Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının tahsil edilmiş olmasını arıyor.
Bu şart beşinci geri almadan bağımsız; ilk kez belgesi geri alınan bir sürücü için de geçerli. Ödenmemiş cezanın hangi ihlalden kaldığı da fark etmiyor, kanun bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamından söz ediyor.
Pratikte şu demek: süre dolsa bile ödenmemiş bir cezanız varsa belge iade edilmiyor. Sürecin en çok gözden kaçan adımı bu; süre dolmasını bekleyip başvuruya gidince ödeme kaleminin çıkması sık yaşanan bir gecikme sebebi.
Ceza puanıyla ilişkisi
Hız ihlalinin ikinci bir sonucu daha var ve bu ilkinden bağımsız işliyor. 51. madde ceza puanından söz etmiyor; puan sistemi ayrı bir mekanizma ve kendi eşikleriyle çalışıyor.
Yani tek bir hız ihlali iki ayrı yola aynı anda girebiliyor: 51. madde kapsamında belgeye el konulması ve biriken ceza puanı üzerinden ayrıca bir sonuç. İkisi birbirinin yerine geçmiyor, birbirini de ortadan kaldırmıyor. Alt bantta kalan ve belgeye el konulmayan bir ceza bile puan tarafında birikmeye devam ediyor.
Bunun pratik bir sonucu var: belgeniz hiç geri alınmamış olsa bile puan tarafında bir eşiğe yaklaşıyor olabilirsiniz. Tersi de mümkün; üst banttan tek bir ihlal belgenizin geri alınmasına yol açarken puan tarafında henüz bir sınıra gelmemiş olabilirsiniz. "Ehliyetim ne durumda" sorusunun cevabı bu yüzden tek bir yerde değil.
Bu sayfada ihlal başına puan tablosu paylaşmıyoruz; güncelliğini yitirmiş bir rakama göre plan yapmanızı istemiyoruz. Puan sisteminin nasıl işlediğini, eşikleri ve tekrar durumunu 100 ceza puanı sayfamızda topladık.
İade başvurusu ve kaynak
El koyma süresinin dolması tek başına yetmiyor; belgeyi geri almak için bir başvuru yapılıyor. Hız ihlaline özgü üç şeyi yukarıda yazdık: bandınıza göre değişen süre, cezaların tahsili ve beşinci geri almada aranan psikoteknik ile psikiyatri uzmanı muayenesi. Başvurunun geri kalanı, hangi evrakın istendiği ve adımların sırası ehliyet iadesi süreci sayfasında duruyor.
Alkol ihlallerinde tablo bambaşka işliyor: orada bantlar değil kademeler var ve psikoteknik farklı bir noktada devreye giriyor. İkisini aynı mantıkla okumak yanlış plana yol açar; alkol tarafını alkolden ehliyete el koyma yazımızda ayrı ayrı ele aldık. 7574 sayılı Kanun'un getirdiği değişikliklerin genel çerçevesini ise yeni trafik yasası sayfasında derledik.
Bu yazıdaki eşikler ve süreler 2918 sayılı Kanun'un 51. maddesinin yürürlükteki hâlinden alınmıştır. Bu yazı Eylül 2026 itibarıyla yürürlükte olan düzenlemelere dayanır; mevzuat değişebilir, güncel durum için resmî kaynakları esas alın. Kendi durumunuzu netleştirmek isterseniz bizi arayabilirsiniz; psikoteknik tarafının nasıl işlediğini anlatırız.