El koyma süreleri nasıl belirlenir?
Alkollü araç kullanma, sürücü belgesine el konulmasının en sık sebeplerinden biri. Süre kişiye ya da kolluğun takdirine göre değişmiyor; 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 48. maddesinde kademeli olarak tanımlanmış durumda. Yani kaçıncı ihlal olduğu, ne kadar süreyle belgenizden ayrı kalacağınızı doğrudan belirliyor.
Önce sınır: hususi otomobillerde 0.50 promil, hususi otomobil dışındaki araçlarda 0.21 promil esas alınıyor. Bu sınırın üzerinde araç kullanıldığında kademeli yaptırım devreye giriyor:
- Birinci ihlal: 25.000 TL idari para cezası ve sürücü belgesinin 6 ay süreyle geri alınması
- İkinci ihlal: 50.000 TL idari para cezası ve belgenin 2 yıl süreyle geri alınması
- Üçüncü ve sonraki ihlaller: 150.000 TL idari para cezası ve belgenin her seferinde 5'er yıl süreyle geri alınması
Tabloda dikkat edilecek nokta şu: para cezası ve el koyma süresi birlikte uygulanıyor, biri diğerinin yerine geçmiyor. Üçüncü ve sonraki her ihlalde süre yeniden beş yıl olarak işliyor; yani dördüncü ihlal üçüncünün üzerine eklenen kısa bir süre değil, yeniden beş yıl demek.
Bunlara ek olarak 1.00 promilin üzerinde araç kullanılması hâlinde ayrıca Türk Ceza Kanunu hükümleri uygulanıyor. Sınırın üzerinde alkollü olarak araç kullanırken kazaya sebebiyet verilmesi hâlinde de yine ayrıca Türk Ceza Kanunu hükümleri gündeme geliyor. Bu ikisi idari yaptırımın yerine geçmiyor, üstüne ekleniyor.
Tekrarlanan ihlallerde ne oluyor?
Kademeler arasındaki en kritik ayrıntı, ihlallerin nasıl sayıldığı. Kanun bunu bir takvim yılına değil, son ihlalin gerçekleştiği tarihten itibaren geriye doğru beş yıla bağlıyor.
Pratikte şu anlama geliyor: bugün yaşadığınız ihlalin kaçıncı sayılacağını öğrenmek için geriye doğru beş yıla bakmanız gerekiyor. Dört yıl önceki bir ihlal bu pencerenin içinde kalır ve bugünkünü ikinci kademeye taşır. Altı yıl önceki bir ihlal ise pencerenin dışında kalır.
Sık karışan bir başka nokta: sayım araca değil sürücüye bağlı. Hangi aracı kullandığınız kademenizi değiştirmiyor, kaydınıza işlenen ihlaller esas alınıyor. Kademelerin her takvim yılı başında sıfırlandığını düşünenler de var; kanun beş yıllık bir pencere tanımlıyor, takvim yılı değil. Bu ikisi karıştırıldığında sürücü kendini birinci kademede sanıp ikinci kademenin süresiyle karşılaşabiliyor.
Bu yüzden "ilk defa mı, ikinci defa mı" sorusunun cevabı çoğu sürücünün tahmin ettiğinden farklı çıkabiliyor. Kademenizi tahminle değil, resmî kayıtlarınızdan öğrenmenizi öneririz; ne kadar süreyle belgenizden ayrı kalacağınız da, sizden hangi şartın isteneceği de buna bağlı.
Ölçüm yaptırmazsanız ne oluyor?
Sık sorulan bir soru bu ve cevabı net. 7574 sayılı Kanun'la getirilen düzenlemeye göre, alkolün kandaki miktarının kolluk tarafından tespit edilmesi için ölçüm yaptırmayan sürücülere 150.000 TL idari para cezası veriliyor ve sürücü belgesi beş yıl süreyle geri alınıyor.
Bu hüküm 7574 sayılı Kanun'la getirildi ve ölçümü reddetmenin ayrı bir yaptırımı olduğunu açıkça yazıyor. Ölçüm yaptırmama hâlinde belgenin geri alınma süresi, kademeli yaptırımın en üst basamağındaki süreyle aynı uzunlukta.
Yani ölçümden kaçınmak sonucu hafifletmiyor. Ortaya çıkan tablo, kademeli yaptırımın en ağır basamağına yakın bir yerde duruyor. Bunu bilmeden karar veren sürücüler, çoğu zaman kendilerini daha uzun bir sürecin içinde buluyor.
Psikoteknik raporu ne zaman devreye girer?
Burası yazının en çok yanlış bilinen yeri, o yüzden doğrudan söyleyelim: alkol ihlalinde psikoteknik değerlendirme her kademede istenmiyor. Kanun üç ayrı sonuç tanımlıyor ve ikisi psikoteknik değil.
- Birinci ihlal: psikoteknik değerlendirme istenmez
- İkinci ihlal: sürücü davranışlarını geliştirme eğitimi istenir, psikoteknik değil
- Üçüncü ve sonraki ihlaller: psiko-teknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanının muayenesi birlikte istenir
Maddenin kendi ifadesiyle, beş yıl içinde belgesi ikinci defa geri alınan sürücüler sürücü davranışlarını geliştirme eğitimine, üç veya üçten fazla geri alınan sürücüler ise psiko-teknik değerlendirmeye ve psikiyatri uzmanının muayenesine tabi tutuluyor.
İkinci ihlalde psikoteknik istendiğini yazan kaynaklara rastlayabilirsiniz; kanunun metni orada eğitimden söz ediyor. Bu ayrımı bilmek işinize yarar, çünkü hangi kademede olduğunuz sizden ne isteneceğini de belirler. Değerlendirmenin ne olduğunu ve neyi ölçtüğünü psikoteknik nedir sayfamızda anlattık; merkezimizdeki ziyaretin adım adım nasıl ilerlediğini ise süreç nasıl işler sayfasında bulabilirsiniz.
Psikiyatri onayı gerekir mi?
Bu sorunun cevabı belirsiz değil, kademesine bağlı. Kanun, beş yıl içinde üç veya daha fazla kez belgesi geri alınan sürücüler için psiko-teknik değerlendirmeyi ve psikiyatri uzmanının muayenesini birlikte arıyor. Yani üçüncü kademede psikiyatri muayenesi bir tercih değil, kanunun aradığı bir şart.
Birinci ve ikinci kademede ise kanun bu şartı aramıyor. Kendi kademenizden emin değilseniz, işlem yaptırmadan önce bunu netleştirmeniz zaman kaybını önler.
Sıra sorusu da sık geliyor: psikoteknik mi önce, psikiyatri mi? Kanun ikisini birlikte arıyor, aralarında bir sıra tanımlamıyor. Uygulamada hangisinin önce yapılacağı başvurduğunuz kuruma göre değişebildiği için, ikisinin de sizden istenip istenmediğini başvuru öncesinde öğrenmeniz zaman kaybını önler.
Burada bir sınırı açıkça söyleyelim: biz yalnız psikoteknik değerlendirme kısmını yürütüyoruz. Psikiyatri tarafı ayrı bir sağlık kuruluşunda yapılır; bu konuda yönlendirme yapmıyor, muayenenin nerede yapılacağına dair tavsiye vermiyoruz. Bize sorabileceğiniz şey, psikoteknik tarafının nasıl işlediği.
Ticari araç kullanıyorsanız durum farklı
Yük ve yolcu taşımacılığı yapılan araçları kullanan sürücüler için kanun ayrı bir sonuç öngörüyor. Son ihlalden geriye doğru beş yıl içinde toplamda üç defa ihlal hâlinde sürücü belgesi geri alınmıyor, iptal ediliyor. İkisi aynı şey değil: geri almada süre dolunca belge iade edilir, iptalde belge tamamen geçersiz kılınır.
İptalden sonra yeniden belge alabilmek için sürücü kursuna gidip sınavdan geçmek gerekiyor. Kursa başlayabilmek içinse dört şart birlikte aranıyor: geri alma süreleri kadar zamanın geçmiş olması, cezaların tamamının tahsil edilmiş olması, psiko-teknik değerlendirmeden geçilmesi ve resmî sağlık kurumundan sağlık kurulu raporu alınması.
Bunun pratik sonucu şu: ticari taşımacılık yapan bir sürücü için üçüncü ihlal, süreç sonunda belgeyi geri almakla değil, baştan yeniden belge almakla sonuçlanıyor. Aradaki fark birkaç ay değil, bambaşka bir yol.
Ticari sürücüler için bu ayrım kritik, çünkü aynı sayıdaki ihlal hususi araç sürücüsünde geri almayla, ticari taşımacılıkta iptalle sonuçlanabiliyor.
İade başvurusu
Geri alma süreniz dolduğunda belge kendiliğinden elinize geçmiyor; bir başvuru süreci işliyor ve bu sürecin adımları kademenize göre değişiyor. Alkole özgü olan kısmı yukarıda yazdık: birinci kademede ek bir şart yok, ikinci kademede eğitim, üçüncü ve sonrasında psikoteknik değerlendirme ile psikiyatri uzmanı muayenesi.
Bunların dışında kalan adımları, hangi belgelerin gündeme geldiğini ve başvurunun nasıl ilerlediğini ehliyet iadesi süreci sayfamızda sıraladık. Sizden hangi evrakın isteneceği ihlalin türüne ve kademeye göre değiştiği için, listeyi başvurudan önce ilgili kurumdan teyit etmenizi öneririz.
Hangi kademede olduğunuzu bilmek bu aşamada en çok işinize yarayan bilgi; hem beklemeniz gereken süreyi hem de sizden istenecek şartı o belirliyor. Kademenizi resmî kayıtlarınızdan doğrulamanız, süreci tahmin üzerine kurmanızı önler.
Psikoteknik tarafına gelince: değerlendirme bir ölçümdür, sonucu önceden söylenemez ve kimse tarafından taahhüt edilemez. Bizim işimiz ölçümü yönetmeliğe uygun biçimde yürütmek ve süreci size sade bir dille anlatmak.
Bu sayfayı nasıl güncel tutuyoruz
Yukarıdaki kademeler, süreler ve tutarlar 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 48. maddesinden, 7574 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikler dahil güncel hâliyle alınmıştır. Genel çerçeveyi yeni trafik yasası sayfamızda topladık.
Bu yazı Eylül 2026 itibarıyla yürürlükte olan düzenlemelere dayanır; mevzuat değişebilir, güncel durum için resmî kaynakları esas alın. Kendi kademenizi ve size uygulanacak şartları resmî kayıtlarınızdan doğrulamanızı öneririz.