Stajyer ehliyet ne demek, kanundaki adı ne?
Önce bir terim düzeltmesi, çünkü aramaların çoğu yanlış kelimeyle yapılıyor. Halk arasında "stajyer ehliyet" denen şeyin kanundaki adı aday sürücülük. 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nda "stajyer" kelimesi hiç geçmiyor; konu Ek 17. maddede aday sürücülük başlığıyla düzenleniyor.
Bu ayrımı bilmek işinize yarar, çünkü resmî yazışmalarda ve kurum sayfalarında karşınıza "aday sürücü" çıkacak. Aynı şeyden söz ediliyor.
Aday sürücülük bir ceza değil, bir statü. Belgeyi yeni almış sürücünün iki yıl boyunca daha sıkı kurallara tabi olduğu bir dönem. Bu dönemde işleyen kurallar, normal sürücüye uygulananlardan daha düşük eşiklere sahip ve sonuçları daha sert. Ek 17. madde Temmuz 2026'da güncellendi; aşağıdaki anlatım maddenin güncel hâline dayanıyor.
İki yıllık süre belgenin alındığı tarihten işlemeye başlıyor ve kendiliğinden sona eriyor; bitirmek için ayrıca bir başvuru yapmanız gerekmiyor. Bu dönemde belgeniz geçerli, değişen şey sizin için geçerli olan eşikler ve bir ihlalin doğurduğu sonuç.
Kimler aday sürücü sayılır?
Maddenin cevabı iki grubu birden kapsıyor ve ikincisi neredeyse hiç bilinmiyor.
Birinci grup beklenen grup: ilk defa sürücü belgesi alanlar. Belgenin alındığı tarihten itibaren iki yıl boyunca aday sürücü sayılıyorlar.
İkinci grup ise şu: sürücü belgesi herhangi bir nedenle iptal edilip yeniden belge almaya hak kazananlar. Bu kişiler de belgeyi aldıkları tarihten itibaren iki yıl süreyle aday sürücü kabul ediliyor.
Bunun pratik karşılığı çoğu sürücüyü şaşırtıyor. Yıllardır araç kullanan, belgesi bir sebeple iptal edilmiş, kursa gidip sınavı geçmiş ve yeniden belgesini almış bir kişi, tecrübesi ne olursa olsun iki yıl boyunca aday sürücü kurallarına tabi. Yani daha düşük alkol sınırı, daha düşük ceza puanı eşiği ve iptal riski yeniden devrede.
Belgesini yeni geri almış bir sürücünün en sık düştüğü hata burada: eski kurallara göre davranmaya devam etmek.
Aday sürücü belgesi hangi durumlarda iptal edilir?
Ek 17. madde dört durum sayıyor. Aday sürücülük süresi içinde bunlardan biri gerçekleşirse belge iptal ediliyor:
- Geçici geri alma gerektiren bir ihlal: normal sürücüde belgeyi bir süreliğine geri aldıran ihlaller, aday sürücüde doğrudan iptale yol açıyor
- 75 ceza puanının aşılması: normal sürücüdeki sınır 100, aday sürücüde 75
- 0.20 promilin üzerinde alkollü araç kullanma: araç cinsine bakılmıyor, sınır her araç için aynı
- Belirli üç kuralın üçer kez ihlali: dönüş kuralları, yayalara ilk geçiş hakkı ve emniyet kemeri ile koruma başlığı yükümlülükleri
Son maddedeki üç kural, kanunun 53, 74 ve 78. maddelerinde düzenlenen yükümlülükler. Bunlardan herhangi birinin üç kez ihlali tek başına iptal sebebi.
Bu dört durum birbirinin alternatifi değil; herhangi birinin tek başına gerçekleşmesi iptal için yeterli. Ceza puanınız 75'in altında kalsa bile, geçici geri alma gerektiren tek bir ihlal aynı sonucu doğurabiliyor.
Birinci maddeyi ayrıca vurgulamak gerekiyor: normal bir sürücüde belgenin bir süreliğine geri alınmasıyla sonuçlanan bir ihlal, aday sürücüde belgenin tamamen iptaliyle sonuçlanıyor. Aradaki fark süre farkı değil, sonucun türü.
Aday sürücüde sınırlar neden daha düşük?
Kanun aday sürücüyü ayrı bir eşik setine tabi tutuyor. Üç başlıkta karşılaştırmak en anlaşılır yol:
- Ceza puanı sınırı: normal sürücüde 100, aday sürücüde 75
- Alkol sınırı: normal sürücüde hususi otomobilde 0.50 ve diğer araçlarda 0.21; aday sürücüde araç cinsi fark etmeksizin 0.20
- İhlalin sonucu: normal sürücüde süreli geri alma; aday sürücüde belgenin iptali
Alkol sınırındaki ayrıntı özellikle önemli. Normal sürücüde sınır kullanılan araca göre değişirken, aday sürücüde araç cinsine bakılmıyor. Normal sürücü için işleyen kademeler ve süreler bambaşka bir mantıkla kurulmuş; onları alkolden ehliyete el koyma yazımızda ayrıca ele aldık.
Ceza puanı tarafında da sınır 100 değil 75. Puan sisteminin nasıl işlediğini ve puanların hangi pencerede biriktiğini 100 ceza puanı sayfamızda anlattık; aday sürücü için o sayfadaki mantık geçerli, yalnız eşik daha aşağıda.
İptalden sonra yeniden belge nasıl alınır?
Aday sürücü belgesi iptal edilenlerin yeniden belge alabilmesi için iki şey gerekiyor: sürücü kurslarına devam etmek ve yapılan sınavlarda başarılı olarak motorlu taşıt sürücüsü sertifikası almak.
Yani süre dolmasını beklemek yetmiyor; süreç baştan kurs ve sınavla yürüyor. Bu, geçici geri almadan en büyük farkı: geri almada belge süre sonunda iade edilirken, iptalde belge yeniden kazanılıyor.
Kursa eğitime başlayabilmek için ise üç şartın birlikte karşılanması gerekiyor:
- Psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi: sürücülüğe engel hâli bulunmadığını gösterir belgenin kursa ibraz edilmesi
- Cezaların tahsili: bu Kanun kapsamında verilen idari para cezalarının tamamının ödenmiş olması
- Bekleme süresi: varsa iptal işlemi sonrası bekleme süresi ya da geri alma süresi kadar zamanın geçmiş olması
Bekleme süresi ile geri alma süresi de sık karıştırılıyor. Kanun ikisini ayrı ayrı sayıyor: iptal işlemi sonrasında bir bekleme süresi varsa onun, geçici geri alma işlemleri varsa onların süresi kadar zamanın geçmiş olması aranıyor. Hangi sürenin sizin dosyanızda işlediğini önceden öğrenmek, kursa boşuna başvurmanızı önler.
Yeniden belge aldığınızda bir noktayı hatırlatalım: bu belge de aday sürücü belgesi olarak başlıyor ve iki yıllık dönem yeniden işlemeye başlıyor.
Psikoteknik ve psikiyatri tam olarak nerede devreye giriyor?
Burada aday sürücüyü diğer sürücülerden ayıran en pratik fark var ve gözden kaçması masraflı oluyor.
Diğer iptal ve geri alma hâllerinde psikoteknik değerlendirme sürecin sonunda, belgenin iadesi aşamasında gündeme gelir. Aday sürücüde ise durum tersine dönüyor: rapor, sürücü kursuna başlayabilmek için isteniyor. Yani kursa kayıt olmadan önce psikoteknik değerlendirme ve psikiyatri uzmanı muayenesi tamamlanmış, sonucu gösterir belge kursa ibraz edilmiş olmalı.
"Önce kursa yazılayım, raporu sonra hallederim" diye plan yapan aday sürücü bu yüzden geri dönüyor. Sıralamayı baştan bilmek haftalarca zaman kazandırıyor.
İkisi birlikte isteniyor; psikoteknik değerlendirme tek başına yeterli değil, psikiyatri uzmanı muayenesi de zorunlu. Biz yalnız psikoteknik değerlendirme kısmını yürütüyoruz; psikiyatri tarafı ayrı bir sağlık kuruluşunda yapılır ve bu konuda yönlendirme yapmıyoruz.
Değerlendirmenin neyi ölçtüğünü merak ediyorsanız psikoteknik nedir sayfası bu soruyu ayrıntısıyla yanıtlıyor.
Nereden başlamalı
Belgeniz iptal edildiyse sıra şöyle: önce cezaların ödenmesi ve varsa bekleme süresinin dolması, sonra psikoteknik değerlendirme ile psikiyatri uzmanı muayenesi, ardından kurs kaydı ve sınav. Bu adımların dışında kalan iade işlemleri ve hangi belgelerin gündeme geldiği için ehliyet iadesi süreci sayfamıza bakabilirsiniz.
Psikoteknik değerlendirme bir ölçümdür; sonucu önceden söylenemez ve kimse tarafından taahhüt edilemez. Bizim işimiz ölçümü yönetmeliğe uygun biçimde yürütmek ve sıranın neresinde olduğunuzu size anlatmak.
Bu yazı Eylül 2026 itibarıyla yürürlükte olan düzenlemelere dayanır; mevzuat değişebilir, güncel durum için resmî kaynakları esas alın.